મોરબી : મોરબી તાલુકાના વિરપરડા ગામ નજીક છેલ્લા ચાર દિવસથી એક નવા કૂવાના પાણીમાં અસામાન્ય હલચલ જોવા મળતા લોકોમાં કુતૂહલ સર્જાયું છે. જોકે, ઘટનાને કોઈ ચમત્કાર કે અંધશ્રદ્ધા સાથે જોડવાને બદલે તેના પાછળનું ભૂસ્તરીય, જળવિજ્ઞાન અથવા કૂવાની રચના સંબંધિત વૈજ્ઞાનિક કારણ શોધવું જરૂરી બન્યું છે. ખાસ કરીને આસપાસના અન્ય કૂવા, તળાવ કે જળાશયના પાણીમાં આવી હલચલ જોવા મળતી નથી અને માત્ર એક જ નવા કૂવામાં પાણીની સપાટી હાલકડોલક થઈ રહી છે, તેથી ઘટનાનું નિષ્ણાતો દ્વારા સ્થળ પર જઈને નિરીક્ષણ થાય તે મહત્વનું છે.

મોરબી તાલુકાના વિરપરડા ગામે પ્રાણજીવનભાઈ સાદરિયાના ખેતરમાં આશરે ત્રણ મહિના પહેલાં 33 ફૂટ બાય 33 ફૂટ પહોળો અને 18 ફૂટ ઊંડો કૂવો બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ ચોમાસામાં પ્રથમ વખત કૂવામાં મોટા પ્રમાણમાં પાણી ભરાયું છે. છેલ્લા રવિવાર અને સોમવારે કૂવાના પાણીની સપાટી અસામાન્ય રીતે હાલકડોલક થતી જોવા મળી હતી. ત્યારબાદ બુધવારે બપોરે આશરે ત્રણ વાગ્યાથી ફરી પાણીમાં આવી જ પ્રકારની હલચલ જોવા મળતા ઘટનાનો વીડિયો પણ બનાવવામાં આવ્યો હતો.

વીરપરડા ગામના જાહીદભાઈ સુમરા હાઇવે પરથી પસાર થઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમની નજર કૂવાના પાણી પર પડી હતી. પાણીની સપાટી સામાન્ય સ્થિતિથી અલગ રીતે હલતી જણાતા તેમણે મોબાઇલમાં વીડિયો ઉતારી ગામના લોકોને તેમજ કૂવાના માલિકને જાણ કરી હતી. ઘટનાની જાણ થતાં વિરપરડા ઉપરાંત મોડપર, બીલિયા, બગથળા, આમરણ સહિતના આસપાસના વિસ્તારોમાંથી લોકો કૂવા પાસે પહોંચ્યા હતા.

ભારે વરસાદ બાદ પ્રથમ વખત ભરાયેલા કૂવામાં જ હલચલ

મહત્વની બાબત એ છે કે મોરબી તાલુકામાં ગત શનિવારે ભારે વરસાદ નોંધાયો હતો. વરસાદના કારણે સ્થાનિક જળસ્તરમાં વધારો થયો હતો અને નદી-નાળા, તળાવો તથા અન્ય જળસ્રોતોમાં પણ પાણીની આવક થઈ હતી. આ જ સમયગાળામાં પ્રાણજીવનભાઈના ખેતરમાં નવો બનાવેલો કૂવો પણ પ્રથમ વખત મોટા પ્રમાણમાં ભરાયો હતો.

કૂવો નવો હોવાથી તેની ભૂગર્ભ રચના, આસપાસની જમીનમાંથી પાણીની આવક અને કૂવાના તળિયે તથા બાજુઓમાંથી પાણી પ્રવેશવાની પ્રક્રિયા હજુ સ્થિર થઈ ન હોય તેવી સંભાવના પણ તપાસવા જેવી છે. ભૂગર્ભ જળની આવક-જાવકમાં ફેરફાર, જમીનની નીચે પાણીના પ્રવાહમાં થતી હલચલ અથવા કૂવાની અંદર પાણીના દબાણમાં ફેરફારને કારણે પણ પાણીની સપાટી પર સામાન્ય કરતાં વધુ હલનચલન જોવા મળી શકે છે.

એક જ કૂવામાં હલચલ કેમ? સ્થળ પર વૈજ્ઞાનિક તપાસ જરૂરી

આ ઘટનામાં સૌથી મહત્વનો સવાલ એ છે કે જો પાણીની હલચલ પાછળ માત્ર વરસાદ કે સામાન્ય ભૂસ્તરીય હલનચલન જવાબદાર હોય તો આસપાસના અન્ય કૂવા કે જળસ્રોતોમાં પણ તેની અસર જોવા મળવી જોઈએ કે નહીં? જોકે, હાલ ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે આવી હલચલ મુખ્યત્વે આ એક નવા કૂવામાં જ જોવા મળી રહી છે.

આથી કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચતા પહેલાં કૂવાની ઊંડાઈ, તળિયાની રચના, પાણી કઈ દિશામાંથી કૂવામાં પ્રવેશી રહ્યું છે, ભૂગર્ભ જળસ્તર, આસપાસના જમીનના સ્તરો, કૂવાની દિવાલોની રચના અને પાણીના દબાણ સહિતના પરિબળોની તપાસ જરૂરી છે.

કૂવો ચોરસ આકારનો અને પ્રમાણમાં પહોળો હોવાથી તેમાં પાણીના નાના પ્રવાહ અથવા દબાણમાં થતા ફેરફારની અસર સપાટી પર વધુ સ્પષ્ટ દેખાઈ શકે તેવી સંભાવના પણ નિષ્ણાતો દ્વારા તપાસી શકાય છે. આ ઉપરાંત ભારે વરસાદ બાદ જમીનમાં મોટી માત્રામાં પાણી ઉતરવાથી ભૂગર્ભ જળપ્રવાહમાં થયેલા ફેરફારની અસર કૂવામાં પડી છે કે કેમ તે પણ તપાસનો વિષય છે.

ભૂકંપ સાથે સીધો સંબંધ હોવાનો કોઈ આધાર નથી

પાણીની હલચલને ભૂકંપ અથવા આગામી ભૂકંપના સંકેત તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. ભૂગર્ભ જળમાં થતી અસામાન્ય હલચલના અનેક કુદરતી અને ભૌતિક કારણો હોઈ શકે છે, પરંતુ માત્ર એક કૂવામાં પાણી હલતું જોવા મળ્યું એટલા પરથી ભૂકંપ અંગે કોઈ આગાહી કરી શકાય નહીં.

જો કોઈ ભૂસ્તરીય હલચલના કારણે પાણીમાં ફેરફાર થયો હોવાની શંકા હોય તો પણ તેની પુષ્ટિ માટે સિસ્મિક માહિતી, આસપાસના અન્ય જળસ્રોતોના અવલોકન અને ભૂસ્તરીય તપાસ જરૂરી બને છે. માત્ર દૃશ્યમાન પાણીની હલચલને આધારે કોઈ નિષ્કર્ષ કાઢવો વૈજ્ઞાનિક રીતે યોગ્ય નથી.

ચમત્કાર નહીં, કારણ શોધવાની જરૂર

હાઈટેક ટેકનોલોજીના યુગમાં કુદરતમાં બનતી કોઈપણ અસામાન્ય ઘટના પાછળનું કારણ શોધવા માટે વૈજ્ઞાનિક સાધનો અને નિષ્ણાતોની મદદ ઉપલબ્ધ છે. તેથી આ ઘટનાને ચમત્કાર તરીકે રજૂ કરવાને બદલે કૂવાના પાણીમાં હલચલ શા માટે થઈ રહી છે તેનું વૈજ્ઞાનિક કારણ શોધવું વધુ જરૂરી છે.

ભૂસ્તરશાસ્ત્ર અથવા જળવિજ્ઞાનના નિષ્ણાતો દ્વારા સ્થળ પર તપાસ કરવામાં આવે, કૂવાના પાણીનું સ્તર અને હલનચલન માપવામાં આવે તથા આસપાસના અન્ય કૂવા અને ભૂગર્ભ જળસ્તરની સરખામણી કરવામાં આવે તો આ રહસ્યનું કારણ સરળતાથી સમજવામાં મદદ મળી શકે છે.

હાલમાં આ ઘટનાને લઈને કોઈપણ પ્રકારની અફવા, ભય કે અંધશ્રદ્ધા ફેલાવવાને બદલે વૈજ્ઞાનિક તપાસના પરિણામની રાહ જોવી અને હકીકત સામે આવે ત્યાં સુધી કોઈ અનુમાનને સત્ય ન માનવું જ યોગ્ય છે.